站内搜索

彝学研究 Yi Study

当前位置: 首页 > 彝学研究 > 彝学资料与文献

翟玉忠:彝族古籍中八卦、洛书、河图及相关经文

作者:​翟玉忠 发布时间:2022-02-27 原出处:​新法家 点赞+(
彝族人-网是创建最早,影响力和规模最大的彝族文化网站。网站的目标,是构建彝族文化核心数据库。

image.pnggIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

(图片说明:彝族古籍中的“五生十成”图,与汉地河图几乎全同。来源:陈长久主编,《黔西北彝族美术:那史•彝文古籍插图》,贵州人民出版社,1993年7月,第83页。)

礼失求诸野。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

随着中原文明的演化发展,阴阳、五行、八卦、河图、洛书、天干、地支这些中国文化基本概念的本义及相关图示在汉地已经变得模糊,至宋代,阴阳、河图、洛书的图才被“重新发现”。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

彝族中保存的古籍告诉我们:阴阳、五行、八卦、河图、洛书、天干、地支本是一个有机的整体,它们组成了遥远古代中国人的宇宙时空基本模式。天文历法、医学占卜,乃至生活的方方面面皆与之有关。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这里收录的三篇文章源自王子国先生翻译整理的家传天文历法书《土鲁窦吉》(贵州民族出版社,1998年10月出版)。在彝文中,八卦称八角,河图称“五生十成”图或付拖,后者意为“联姻”,洛书称“十生五成”图或鲁素,后者意为“龙书”。一如“输必孜”更能体现阴阳太极图的本来面目,这些名称似乎更能体现八卦、河图、洛书的本来面目。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

一、八卦定八名

在太空端顶,青天象形成,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

宇宙产生后, 各主各的权,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

各姓有根本。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五行产生后,充满宇宙间。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

哎【1】变而生火,火旺于南方。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

哺变而生水, 水生于北方。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

采变而生木, 木长于东方。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

舍变而生银, 西的银威高,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

金布满中央。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

鲁变而生山,朵变而生土,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

哼变而生石,哈变而生禾,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这宇宙八方,由五行论定。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

凡间世界,会动有生命,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

土地形成,都出自五行,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

就是这样的。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

宇宙的首尾,大小怎样分。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

是这样论定, 哎哺为父母,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

鲁子为长子,朵女为长女,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

采子为次子,舍女为次女,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

哼子为幼子,哈女为幼女。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这宇宙八方,父母自己分,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

子女互相应,把它写成后,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

永世流传了。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

【1】哎哺及其下采舍、鲁朵、哼哈,皆为彝族八卦名,相当于《易经》中的乾坤、坎离、震巽、艮兑,二者皆有男(子)女阴阳之分,但彝族八卦与《易经》八卦在卦象、卦序上仍有诸多不同。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

二、十生五成

阴阳的产生,先是五生成,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

贤人辨别后,述它有根源。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

清浊元气足,充满天地间,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

布满了大地,在那个时期,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

宇宙大地间,生宇宙九宫,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

统一归中央,确实真的啊。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天气地气交,不断地运行,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天地旋转, 日月出现,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

云星在运行,人亦生成了。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这十生五成,不断地变化,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

一人一宇宙,掌管天地权,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

就是天地间,清浊气运行。 gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天一和天九,宇宙南北,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

居于两方位,合二生成十,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

它立作老阳。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天三和天七,宇宙东西,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

居于两方位,合二生成十,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

它立作少阳。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地四和地六,宇宙哼哈,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

居于两隅位,合二生成十,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

它立作老阴。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地二和地八,宇宙鲁朵,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

居于两隅位,合二生成十,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

它立作少阴。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

威荣富贵生,从此以后,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天九立作首,天一立作尾gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天五置于中,由五行交易。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

宇宙八面,所谓天五方,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天一五运六, 地二五运七,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天三五运八, 地四五运九,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五运不别说,十生就五成。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天数二十五,地数有二十,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

阴阳四十五。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

清浊两方位,老阳老阴辨,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

少阳少阴别。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

从此以后,天地亮闪闪,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

富贵明朗朗,就这样产生,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这样发展了。我把它写成,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

永世流传了。 gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

从此以后,在各个方位,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

序干支属相,运算天地气,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

要牢记明白。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

还不止这些,这清赤元气,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

春夏秋冬易,四季由天定,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

就是这些了。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

三、五生十成

五行还没生,甲干未形成,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

清浊九根本,附哎哺发光,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

产生了知识。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

采舍互相应,生天地根本。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五生十成, 贤人观察后,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

述它有根源。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天气潮翻腾,地气潮徐徐,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

在此时此刻,天地轮属相,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

金木水火土,一人一宇宙,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

各立一位主。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天一生了水,洪水泛四方,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地六生水道,滔滔江水流。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地二生了火,火光亮煌煌,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天七生火焰,火星先出现。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天三生了木,九山有森林,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地八也生木,枝长挺粗壮。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地四生了金,九地金银根,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

天九生金银,遍地出金银。 gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五行产生山,地根生天上,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地十生了山,生了九座山。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五生十成后,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五行即发光,先生人本相,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

会动有生命,把它写成后,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

永世流传着。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

还不止这些,天一地六水,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地二天七火,天三地八木,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

地四天九金,天五地十土,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

一行主一相。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

这五生十成,天地轮属相,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

五十五数中,天数二十五,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

是苍天之根,地数三十相,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

是大地之本。gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

其产生之后,水断绝气源,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

渡过大水后,流不完的江,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

还会漫溢的。 gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆


gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

还不止这些,这五生十成,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

掌管天地权,是人的根本,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

属相互相应,宇宙定罡煞,gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

就是这样的。 gIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

image.pnggIk彝族人网(彝人网)- 彝族文化网络博物馆

彝族人-网是创建最早,影响力和规模最大的彝族文化网站。网站的目标,是构建彝族文化核心数据库。
注:本文节选自翟玉忠先生《人类文明的基因:人类二元观念与世界文化的分野》【图文版】,该书由中央编译出版社2017年10月出版,读者可以通过当当、京东等网站购买。